Nolde, een legende

11 april 2019

Hamburger Bahnhof. Persconferentie over de tentoonstelling ‘Emil Nolde: Eine deutsche Legende. Der Künstler im Nationalsozialismus.’ Ik maak een foto van een van Noldes notities in de vitrine: ‘Hitler is tod (sic). Er war mein Freund’ (6 mei 1945). Nolde was een nazi in hart en nieren, een partijlid dat tijdens het nationaalsocialisme Duitsland van de joden wilde zuiveren. Hij ervoer het als een schande dat zijn werk onder Hitler tot de ‘entartete Kunst’ werd gerekend. Daarvan maakte Nolde (1867-1956) na 1945 gretig gebruik om zich als tegenstander van de nazi’s te stileren, waarin hij met de hulp van zijn vrienden aardig slaagde, hoewel het een leugen was. Hoogtepunt van die maskerade was het verschijnen van Deutschstunde (1968) van Siegfried Lenz, die waarschijnlijk te goeder trouw maar hopeloos naïef was toen hij Nolde in het fictieve personage van de schilder Max Ludwig Nansen ophemelde. Nog in het jaar van Deutschstunde schreef een zekere Helmut Schmidt aan Siegfried Lenz dat Noldes opname in de NS-expositie ‘Entartete Kunst’ bij hem als zeventienjarige de breuk met het nationaalsocialisme had uitgelokt, ook een leugen. Iedereen die dat wilde had kunnen weten wat voor vlees hij met Nolde in de kuip had, maar iedereen kneep de ogen dicht, behalve de kunstcriticus Adolf Behne, die Nolde ter gelegenheid van diens tachtigste verjaardag in 1947 een ‘entartete Entartete’ noemde. Bij de publicatie van Welt und Heimat (1965) en Reisen, Ächtung, Befreiung (1967) bij Dumont lieten de uitgevers van Noldes gekuiste memoires weten dat ze enige veranderingen hadden doorgevoerd om ‘bepaalde passages die door de historische ontwikkeling achterhaald zijn… te elimineren.’ De vandaag geopende tentoonstelling, die een definitief einde aan de Nolde-legende maakt, loopt tot 15 september. Een paar dagen geleden heeft bondskanselier Angela Merkel twee doeken van Nolde die in het Bundeskanzleramt in bruikleen hingen haastig aan de musea geretourneerd. Nolde: een kunstenaar, verteerd door eerzucht, barstend van de leugens, een getalenteerde opportunist die met de borstel in de hand iedereen een oor probeerde aan te naaien.

 

Stroom

3 april 2019

Wegens de talloze stroomonderbrekingen in Venezuela heeft president Maduro zijn onderdanen opgeroepen geen haardrogers meer te gebruiken.

 

Oikofobie

25 maart 2019

Oikofobie: heeft niets met wijn te maken, maar stijgt ook naar het hoofd; besmettelijke ziekte die als een olievlek over Europa uitdijt, verspreid door de aanhangers van Thierry Baudet die zopas ontdekt hebben dat het lelijke gezicht dat ze in de spiegel zien het hunne is. Er is geen kruid tegen gewassen, ook geen buskruit.

 

Newspeak

13 maart 2019

Een vraag aan de ‘sensitivity reader’, zoals de censor in de newspeak van de uitgevers tegenwoordig heet: mag ik de penis van een zwarte die zichzelf de geuzennaam ‘neger’ heeft toebedeeld een zwarte piet noemen?

 

In de bus

5 maart 2019

In de bus weer iemand die zijn plaats wil afstaan, weer zo’n snotneus die er tien jaar ouder uitziet dan ik.

 

Roundheads

1 maart 2019

Om het gemakkelijk terug te kunnen vinden had ik in mijn met krabbels gevulde notitieboekje een cirkel rond het woord ‘roundheads’ getrokken.

 

Paradijs

28 februari 2019

Vanochtend donderde ik bijna van mijn stoel toen in het rek hoog boven mijn hoofd naar Dantes Paradiso greep.

 

Prothesen

24 februari 2019

Een grote was gedaan en op alle mogelijke plaatsen opgehangen omdat het droogrek onvoldoende ruimte biedt: dus op en over de ruggen van stoelen, aan deurklinken, spanjoletten, het uiteinde van een staande lamp, een bronzen klauw en andere uitsteeksels. De dingen zijn in deze context niet alleen prothesen, ze reiken ons ook de hand, hoe volmaakt of verminkt ze ook zijn.

 

Lichtje

23 februari 2019

Tsjechov, geparafraseerd: ‘Voor het lichtje in de verte, daar leven we voor.’

 

Hitler-klokken

19 februari 2019

Toch een beetje vreemd dat in Duitsland (Thüringen) op de Holocaustdag (27 januari, bevrijding van Auschwitz) nog altijd enkele kerkklokken luiden waarin ‘Alles fuer’s Vaterland – Adolf Hitler’ gegraveerd staat. Zelfs de DDR hebben ze overleefd.