Nolde, een legende

11 april 2019

Hamburger Bahnhof. Persconferentie over de tentoonstelling ‘Emil Nolde: Eine deutsche Legende. Der Künstler im Nationalsozialismus.’ Ik maak een foto van een van Noldes notities in de vitrine: ‘Hitler is tod (sic). Er war mein Freund’ (6 mei 1945). Nolde was een nazi in hart en nieren, een partijlid dat tijdens het nationaalsocialisme Duitsland van de joden wilde zuiveren. Hij ervoer het als een schande dat zijn werk onder Hitler tot de ‘entartete Kunst’ werd gerekend. Daarvan maakte Nolde (1867-1956) na 1945 gretig gebruik om zich als tegenstander van de nazi’s te stileren, waarin hij met de hulp van zijn vrienden aardig slaagde, hoewel het een leugen was. Hoogtepunt van die maskerade was het verschijnen van Deutschstunde (1968) van Siegfried Lenz, die waarschijnlijk te goeder trouw maar hopeloos naïef was toen hij Nolde in het fictieve personage van de schilder Max Ludwig Nansen ophemelde. Nog in het jaar van Deutschstunde schreef een zekere Helmut Schmidt aan Siegfried Lenz dat Noldes opname in de NS-expositie ‘Entartete Kunst’ bij hem als zeventienjarige de breuk met het nationaalsocialisme had uitgelokt, ook een leugen. Iedereen die dat wilde had kunnen weten wat voor vlees hij met Nolde in de kuip had, maar iedereen kneep de ogen dicht, behalve de kunstcriticus Adolf Behne, die Nolde ter gelegenheid van diens tachtigste verjaardag in 1947 een ‘entartete Entartete’ noemde. Bij de publicatie van Welt und Heimat (1965) en Reisen, Ächtung, Befreiung (1967) bij Dumont lieten de uitgevers van Noldes gekuiste memoires weten dat ze enige veranderingen hadden doorgevoerd om ‘bepaalde passages die door de historische ontwikkeling achterhaald zijn… te elimineren.’ De vandaag geopende tentoonstelling, die een definitief einde aan de Nolde-legende maakt, loopt tot 15 september. Een paar dagen geleden heeft bondskanselier Angela Merkel twee doeken van Nolde die in het Bundeskanzleramt in bruikleen hingen haastig aan de musea geretourneerd. Nolde: een kunstenaar, verteerd door eerzucht, barstend van de leugens, een getalenteerde opportunist die met de borstel in de hand iedereen een oor probeerde aan te naaien.

 

Advertenties

Stroom

3 april 2019

Wegens de talloze stroomonderbrekingen in Venezuela heeft president Maduro zijn onderdanen opgeroepen geen haardrogers meer te gebruiken.