Massa en machteloosheid

18 februari 2017

1925. Sensatie in het Berlijnse grootwarenhuis Wertheim! In de etalage staat een reusachtige fles die tot aan de rand met erwten is gevuld. Wie het aantal erwten kan raden, krijgt een sportwagen van het merk Apollo, of een Ibach-vleugel, of een flat cadeau. De Berlijners reppen zich massaal naar de Leipziger Platz om zich aan het spektakel te vergapen.
Ik vermoed dat het succes van de fles in de etalage in werkelijkheid een precaire grondslag heeft. De gierende inflatie is nog maar net bedwongen. Een ei kost niet langer 320 miljard mark (het tarief van 2 december 1923). We kunnen ons maar moeilijk inbeelden welke wonden die totale geldverpulvering in de geestelijke huishouding van de modale Duitser heeft geslagen. Plots was al het spaargeld foetsie.
Het moet voor de Berlijners die in 1925 voor de Wertheim-etalage stonden een late troost zijn geweest dat zoiets waardeloos als een massa erwten (rond als muntjes) zo’n materiële potentie kon ontplooien. In de hyperinflatietijd was er immers geen verschil tussen veel en niets geweest.
In zijn ‘Massa en macht’ trekt Elias Canetti de onverwachte en drastische conclusie dat de Duitsers een misdaad met de afmetingen van de Holocaust wellicht niet uitgevoerd, geduld of over het hoofd gezien zouden hebben als ze niet enkele jaren tevoren een inflatie hadden beleefd waarbij de mark tot op een biljoenste van zijn waarde kelderde. ‘Het is deze inflatie als massaverschijnsel die door hen [de Duitsers] op de joden werd afgewenteld,’ meent Canetti.

 

Advertenties

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: