Ondraaglijke namen

29 januari 2017

In 1938 vluchtte de achttienjarige joodse fotograaf Günther Hofstein voor de nazi’s uit Berlijn naar Londen. In 1946 nam hij de Franse nationaliteit aan en opende onder de naam Guy Hofstein een fotoatelier in Thionville.[1]

De Duitse schrijver W.G. Sebald (1944-2001) legde me in 1992 uit waarom hij besloot zijn voornamen, die als grafstenen op hem wogen, te verbergen achter zijn initialen: ‘Zelfs in mijn naam wil ik het fascisme uitwissen en gebruik alleen nog de initialen van mijn voornaam: W.G. Sebald staat voor Winfried Georg Sebald. Ik haat die oer-Duitse namen, en ik vind het vreselijk dat het uitgerekend de joden waren die aan het begin van de eeuw [de twintigste] hun kinderen zulke namen gaven om te tonen wat voor loyale Duitsers ze waren.’[2]

Het slachtoffer van zo’n naam was de joodse publicist Siegfried Kracauer (wie weet verklaart die naam het stotteren waaraan hij zijn hele leven leed, een handicap waaraan hij als kind al vertwijfelde: ‘O God, help me toch en geef me de kracht om mijn gebrek te overwinnen. Want als ik niet meer stotter voel ik in mij de kracht het tot iets te brengen.’)[3] Kracauer (1889-1966) is de schrijver van het baanbrekende From Caligari to Hitler: A Psychological History of the German Film (1947).

Voor mij op tafel ligt de meer dan duizend pagina’s tellende kanjer Der verwaltete Mensch. Studien zur Deportation der Juden aus Deutschland[4] van de Praagse jood H.G. Adler (1910-1988), tevens auteur van een standaardwerk over Theresienstadt. Na 1945 wierp Adler zijn voornamen Hans Günther als een brandende mantel van zich af omdat ze identiek waren met de voor- en familienaam van SS-Sturmbannführer Hans Günther, de vertegenwoordiger van Eichmann in Praag voor het protectoraat Böhmen en Mähren tijdens de Duitse bezetting. Adler droeg zijn boek op aan zijn vader Emil Alfred, vermoord in Chełmno (1942) en aan zijn moeder Alice Fraenkel, vermoord in Trostinetz (1942).

[1]‘Berliner im Exil – eine tour d’horizon’ door Christine Fischer-Defoy in de bundel Berlin 1933-1945 (redactie Michael Wildt en Christoph Kreutzmüller), Siedler, Berlijn, 2013, p. 215-216.

[2] ‘Echos aus der Vergangenheit’ door Piet de Moor, in de bundel Auf ungeheuer dünnem Eis. W.G. Sebald. Gespräche 1971 bis 2001, (redactie Torsten Hoffmann), Fischer, Frankfurt am Main, 2011, p. 71-78.

[3] Siegfried Kracauer. Eine Biographie door Jörg Später, Suhrkamp, Berlijn, 2016, p. 35.

[4] Der verwaltete Mensch. Studien zur Deportation der Juden aus Deutschland door H.G. Adler, J.C.B. Mohr (Paul Siebeck), Tübingen, 1974.

 

Advertisements

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: