Knauf

10 maart 2016

Helemaal los van het feit dat het boek ‘Der unbekannte Zille’ van Erich Knauf (1895-1944) een wonderlijke biografie is van Heinrich Zille, die als schilder, tekenaar, fotograaf en schrijver – in woord en beeld – het Berlijnse arbeiders- en armemensenmilieu eind 19de begin 20ste eeuw heeft uitgebeeld, ben ik diep getroffen door Knaufs tragische levenslot.

Op 28 maart 1944 werd Knauf door de Gestapo van zijn bed gelicht. Beschuldiging: hij had in de bioscoop een kitschfilm becommentarieerd met denigrerende opmerkingen over Hitler en Goebbels. Knauf, die als erudiet uitgever bij Gutenberg naam had gemaakt, viel in de handen van Roland Freisler, voorzitter van het Volksgerichtshof, die hem ter dood veroordeelde, niet zonder te vermelden dat Knauf eigenlijk twee keer de doodstraf had verdiend wegens ‘Wehrkraftzersetzung’. Dood door de valbijl. Knauf kreeg 75 minuten om zich op zijn executie voor te bereiden. Tussen het binnenbrengen in de executieruimte en de terechtstelling verliepen zeven seconden.

Uit de afscheidsbrief aan zijn vrouw: ‘Mijn boven alles geliefde Erna! Graag had ik je nog eens gezien. Je stem gehoord. Je ten afscheid gekust. Het mag niet zijn. En zo rest me niets anders dan je te schrijven hoe dankbaar ik je ben voor al wat je me gegeven hebt. Het waren twaalf fantastische jaren aan je zijde. Vaak moeilijke jaren voor ons beiden. Je hebt het niet verdiend, dat je nu ook nog het lastigste moet doormaken. Ik vraag je, blijf in leven. Je bent zo lief en goed. Word weer gelukkig.’

Erna moest voor de kosten van de executie van haar man opdraaien: 44 Reichsmark voor de voorafgaande detentie, 81,60 voor de advocaat, 158, 18 voor de executie zelf en 12 pfennig portokosten voor de mededeling van het vonnis via de post.

Knaufs Zille-manuscript ontstond begin jaren dertig, maar werd nooit uitgegeven. Het werd begin jaren zeventig ontdekt door Wolfgang Eckert in de nalatenschap van Knaufs weduwe Erna, die Eckert via zijn correspondentie met Erich Kästner had leren kennen. Erna Knauf leefde toen in West-Berlijn, Wolfgang Eckert in Oost-Berlijn. Erna schonk de literaire nalatenschap van haar man aan Eckert omdat de West-Berlijnse cultuursenator er geen belangstelling voor had.

Eckert tikte eind 2013 Knaufs enige Zille-manuscript over, geen dag te vroeg, want het begon al te verbleken en sommige woorden waren nog nauwelijks leesbaar. Knaufs Zille-biografie verscheen vorig jaar bij Vergangenheitsverlag.

 

Advertisements

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: