De witte blouse van juffrouw Bürstner?

11 juni 2015

Kafka opnieuw lezen om achter de dingen te kijken, erachter te komen, zoals je een film herbekijkt om de actie te vergeten en alleen nog de achtergrond te observeren: de figuranten, de rekwisieten, dat wat aan het oog of aan het bewuste ontsnapt.

In ‘Het proces’, hoofdstuk 1: De opziener, die de gearresteerde K. het leven lastig maakt, heeft zich ongegeneerd in de kamer van de afwezige juffrouw Bürstner geïnstalleerd. Het raam van haar kamer staat open, aan de kruk hangt een witte blouse. De blouse van juffrouw Bürstner?

Om K. te ondervragen heeft  de opziener de kamer herschikt, maar later, als hij haar verlaten heeft, staat alles weer op zijn plaats: ‘Voor zover je iets kon zien, was inderdaad alles op zijn plaats, ook de blouse hing niet meer aan de raamkruk.’

Hoezo: ‘ook’? Als juffrouw Bürstner ze daar had gehangen, had ze er nog moeten hangen als werkelijk alles weer op zijn plaats was. Heeft iemand anders die blouse daar gehangen? Wie? Waarom?

Bladzijden verder komt juffrouw Bürstner ’s nachts heel laat thuis. K. heeft haar opgewacht en valt het meisje lastig met een lange uitleg over wat in haar kamer is gebeurd. De blouse duikt weer op, want K. vertelt haar: ‘Aan de kruk van het raam hangt, wat ik slechts terloops vermeld, een witte blouse.’ Kunnen we dat geloven, dat K., die over de verleden tijd in het presens verslag uitbrengt (want de blouse is op dat moment al weg), dit slechts terloops vermeldt?

Waarom vermeldt K. nadrukkelijk dat hij de positie van de blouse slechts terloops beschrijft? Waarom gaat juffrouw Bürstner daar niet op in? Wie heeft de witte blouse aan de kruk gehangen? Onder welke omstandigheden is ze verdwenen?

Het lijkt wel alsof Kafka ons in een val wil lokken. Hij daagt ons uit om het raadsel van de witte blouse te duiden. Nu is het de kunst om daar niet in te trappen. We staan op het punt om in de witte blouse onze onschuld te verliezen. Bij elke duiding zijn we verloren, horen we de schrijver schaterlachen: ‘Eens aan het verluiden van de nachtklok gehoor gegeven – je kunt het nooit meer goedmaken’ (‘Een plattelandsdokter’).

Hoe dan ook, we zullen de witte blouse niet vergeten. Geen enkel detail uit ‘Het proces’ mogen we vergeten. Elke zin moeten we onthouden, elk woord. Zijn we in een kolonie, waar elke vergetelheid wordt bestraft? En is dat geen genoegen?

 

Advertisements

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: