Vensters

6 juni 2015

Kafka’s heldere zinnen stuiten op wazige vensters, niet alleen in ‘Het proces’. Door de vensters is niet veel te zien, ze zijn beslagen, je kunt doorgaans niet van binnen naar buiten kijken. Waar dat wel lukt, wordt je blik gehinderd door mensen (‘Voor het raam aan de overkant zaten weer de twee oudjes’) die in het venstergat aan de overkant in de weg staan. Of er is iets anders wat de blik belemmert: ‘Aan de kruk van het open raam hing een witte blouse’.

Een zin als ‘Het raam, waarvoor hij de laatste tijd veel te dikwijls placht te zitten, lokte hem meer aan dan de schrijftafel, maar hij bood weerstand en ging aan het werk’ wekt daarom (in het tiende hoofdstuk van ‘Het proces’) een schouderophalen bij de lezer op: er is weinig kans dat het raam enig perspectief geboden zou hebben als K. aan de verleiding had toegegeven.

Ook van buiten naar binnen is er maar weinig te zien op het plein voor de kathedraal: ‘Het schoot K. te binnen dat hij als klein kind al had opgemerkt dat in de huizen van dit nauwe plein altijd haast alle gordijnen waren neergelaten.’ Overal zwarte nacht, ook in de kathedraal: ‘Geen brandschildering van de grote ramen was in staat de donkere muur ook maar met een flauwe glans te onderbreken.’

Drie of vier jaar eerder, in 1911, rijdt Kafka met zijn vriend Max Brod in een taxi door München. Het regent natuurlijk. Kafka probeert door het venster naar buiten te kijken, maar resigneert in zijn reisnotities: ‘De bestuurder roept de namen van de onzichtbare bezienswaardigheden uit.’

Is er dan niets te zien? Toch wel: ‘De gordijnloze vensters’ van het hotel Vier Jahreszeiten. Wat een omkering! Behalve onzichtbare bezienswaardigheden zijn er alleen vensters zonder gordijnen te zien.

Wat in het blikveld van Kafka’s personages valt, is haast altijd een fragment. Vanuit de taxi met vensterklep naar buiten kijkend kan Kafka de tweede verdieping van de huizen al niet meer zien. Kafka in zijn notities: ‘Kelderwoningperspectief.’ Alles is fragment bij Kafka, die ons dwingt om met zijn blik te kijken, alsof we de wereld door één ruit van een facettenoog moeten zien.

 

Advertisements

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: