Kafka en het leven

24 oktober 2014

Gisteren in het Literarische Colloquium Berlin (LCB), Wannsee, Reiner Stach over het pas verschenen derde en laatste deel van zijn Kafkabiografie, Stachs levenswerk: ‘Kafka, Die frühen Jahre’ (Fischer). Een Kafkadebat met Iris Radisch (‘Die Zeit’, biografe van Camus) en Rüdiger Safranski, zelf biograaf (Goethe, Schopenhauer, Nietzsche etc).

 

Ik noteer niets meer, probeer te onthouden wat raakt.

 

Radisch over Stachs Kafka als iemand die opdoemt als een spook en via almaar scherpere contouren een afgelijnd silhouet krijgt waarin het individu zich ontplooit. Safranski over Kafka als de schrijver die tot aan de grenzen gaat van wat in taal mogelijk is en daardoor alleen in het schrijven zelf gelukkig is, maar wat voor een geluk, en wat voor een prijs die ervoor betaald moet worden. Stach zelf: Kafka die door ijskoud water waadt, tevergeefs op zoek naar de warme golfstroom van het leven. Eigenlijk niets dan kilte en kou in het werk.

 

‘Es war spät abends, als K. ankam. Das Dorf lag in tiefem Schnee.’

 

En ik denk: zo is het maar. Kafka’s geschriften: koude golfstromen, die nergens uitmonden omdat ze stokken waar ze in ijs overgaan. Zo beschouwd maakt dit beeld een einde aan de zinloze en onzinnige discussie over de vraag waarom Kafka zijn romans niet afmaakt. Er is geen vraag, er rijst geen vraag naar het slot. De romans breken niet af, het zijn kille stromen die in een fijnmazige delta van vrieskou stollen.

 

Maar de ijsschotsen ontstaan in de koude extase van de schrijver. Zolang het water stroomt is het een bron van geluk voor de schrijver, die weet dat er geen bestemming is, geen terugkeer, niet voor hem, niet voor K., die zijn lot bezegelt door met drie woorden (‘Dann ging er’) over de houten brug te gaan. Er is alleen maar vloed op weg naar het kruiend ijs, nooit eens ebbe.

 

Het is geen toeval dat Kafka in 1904 aan Oskar Pollak schreef: ‘Ein Buch muß die Axt sein für das gefrorene Meer in uns.’ Een boek moet de bijl voor de bevroren zee in ons zijn.

 

En die kou in Kafka’s eigen leven dan? Alleen heel op het einde wordt de koude golfstroom even gestremd door zijn geluk met Dora Diamant. Eventjes met de tenen in het randschuim van de warme golfslag, misschien even een vermoeden wat een onderdompeling in die warmte zou kunnen zijn. Maar in dat schuim al bloed, ziekte en dood.

 

 

Advertenties

Eén reactie to “Kafka en het leven”

  1. S.J.Munniks said

    Mooi. Dank hiervoor.

    Liked by 1 persoon

Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: