Piet de Moor

Vrouw zonder eigen sappen

pietdemoor — Thu, 10 Nov 2011 15:13:58 +0000

Het stukje Broodroof van gisteren kan afgerond worden met een citaat van Robert Musil: ‘Alleen, het leven bouwt niets op waarvoor het niet de stenen ergens anders uitbreekt’ (De man zonder eigenschappen). De man zonder eigenschappen komt in De adamiet voor als vrouw, en wel als ‘de vrouw zonder eigen sappen’.

Broodroof

pietdemoor — Wed, 09 Nov 2011 12:33:02 +0000

Romanciers zijn ofwel onwetenden ofwel verlamden. Tot de categorie van de onwetenden, die de literaire canon niet kennen, behoren de recyclers. Ze schrijven maar aan, alsof ze geen voorgangers hebben. Hun lot is tragikomisch, ze zijn real-time verliezers van betekenis, zelfs als ze in de prijzen vallen. Tot de andere categorie behoren de romanciers die door hun luciditeit worden verlamd: ze beseffen dat het genre is voltooid en dat er niets meer aan toe te voegen valt. Ze zijn niet te benijden. Zelf probeer ik van die impasse te profiteren door mijn hoofd te steken door de enige opening die resteert. Omdat ze smal is, verschaft ze genot. De adamiet is – onder meer – de doodsteek van het genre. Het is een vorm van broodroof waarmee ik mijn brood verdien. Een werk van onbarmhartigheid.

Geschiedschrijving

pietdemoor — Wed, 09 Nov 2011 11:59:03 +0000

Verleden vertegenwoordigen.

Neukölln

pietdemoor — Sun, 06 Nov 2011 20:56:06 +0000

Van de Sundgauer Strasse naar Neukölln. Bij helder weer. Met de S1 tot Schöneberg en vervolgens via de Ring tot Neukölln. Te voet naar het noorden, via de Karl Marx Strasse (aan de overkant de platenzaak Bading) naar het Richardplatz. Daar, in Villa Rixdorf, de laatste zonnekloppers van het seizoen op het terras. ‘Willkomen im romantischen Neukölln’ staat op een bord, maar het ‘romantische’ is doorgestreept en vervangen door een bloedrood ‘ausverkauft’. Via de smidse en de Böhmische Strasse en nog een paar straten waarvan ik de naam vergeten ben (ik ben ze niet vergeten: de Zwiestädter Strasse, de Schudomastrasse tot bijna aan S-Bahnstation Sonnenallee, de Braunschweiger Strasse en de Richard Strasse) terug naar de Karl Marx Strasse. Op het Karl Marxplatz een pauze voor de vitrine van een slager die vermaard in Bratwurst is (Blutwurstmanufaktur). In Galerie im Saalbau word ik binnengewenkt door een vrouw die Juliane Daldrop heet, de kunstenares. Aangrijpende potloodtekeningen, sommige van grote afmetingen, van de Neuköllnscènes die ze ziet vanuit haar atelier: binnenplaatsen, auto’s, chaos. Ze woont in Kreuzberg op het Chamissoplatz maar haar atelier bevindt zich hier in Neukölln, waar ze helaas wordt buitengezet omdat het pand wordt ‘verloft’, schandalig zegt ze, de laatste authentieke buurt van Berlijn wordt ‘gegentrificeerd’, en binnenkort is ze bijna een uur onderweg naar Wedding, ten noorden van Mitte, waar ze een nieuw atelier heeft gehuurd. Ik neem de inventaris mee, want ook de titels (Der Sturz, Über der Brüstung) bevallen me. Daarna ga ik een espresso drinken in de Heimathafen, alwaar de sfeer van het oude Berlijn, ik moet volgende week maar eens binnenwippen in de Karl Marx-kroeg op de hoek van het Karl Marx Platz waar op 15 november een documentaire over de buurt in première gaat. Heimathafen dus, Biedermeierdecor, spiegels, wandverlichting, lambrisering, parket, alles is oud, ook de filmaffiche van 1921 (vrouwen met blote borsten) behalve de overspannen dienster die wel in mijn espresso slaagt, maar niet in het stuk taart dat erbij hoort. Daarna via de Neuköllner opera en de prachtige bioscoop Passage (geopend in 1910, met smaak gerestaureerd nadat hij tot eind jaren tachtig tot meubelopslagplaats verkommerd was). Aan de Ganghofer Srasse, waar zich het oudste en indrukwekkendste stadhallenzwembad van Berlijn bevindt (nee, niet echt, het indrukwekkendste is het zwembad van de Leibstandarte SS Adolf Hitler in de Finckensteinallee in Lichtervelde, naast het Bundesarchiv, vlak in mijn buurt), steek ik de straat over en loop even terug tot aan de Rollbergstrasse, altijd klimmend, tot ik aan de gelijknamige bioscoop kom waar ik mezelf overtuig om ‘The tree of life’ te gaan bekijken, een prent van Terrence Malick, maar dat viel dik tegen (weer eens meer dan twee uur van mijn korte leven verspild): het had een kunstwerk kunnen zijn dat tegen de kitsch aan schuurt, maar helaas is het een schuur vol kitsch: de exploderende suikersterren, de zoete fluisterstemmen. Het einde is om over te geven: je kunt niet zo veel eten als je zou willen kotsen. Via U-Bahn Boddin Strasse en via de Ring en via de S1 weer naar de Sundgauer Strasse. Onderweg vind ik een Berliner Morgenpost die ik dankbaar adopteer. Nu is het kwart voor 22 uur. Ik ga koffie zetten. Het was weer eens een onvergetelijke namiddag voor mezelf (en nu ook voor anderen) in Neukölln, nu nog de spannendste wijk van Berlijn. En ik heb dat allemaal opgeschreven, mijn moed moet wel onbegrensd en oneindig zijn.

Mijn broek zakt af

pietdemoor — Sat, 05 Nov 2011 16:12:50 +0000

Mijn antisentimentalisme zoekt houvast in beelden. Nathan Sjaransky werd na negen jaar uit de Goelag vrijgelaten. Op 11 februari 1986 wandelde hij over de witte streep in het midden van de beruchte Glienicker Brücke van Oost- naar West-Berlijn. Toen hem na zijn aankomst in de vrijheid werd gevraagd wat hij bij het overschrijden van de grens had gevoeld, antwoordde hij: ‘Ik had in het kamp in plaats van een broeksriem alleen maar een stuk touw gekregen om mijn veel te wijde broek om mijn middel vast te binden. En uitgerekend op het moment dat ik de witte streep overstak, knapte het touw. Toen ik mijn eerste stap in de vrijheid zette, dacht ik dus: oei, mijn broek zakt af.’

Potentiewet

pietdemoor — Mon, 31 Oct 2011 15:16:40 +0000

Gemiddelden deugen niet, althans niet altijd. Veronderstel dat u en 48 andere passagiers in de bus zitten. En plots stapt Carlos Slim Helú op. Als we aannemen dat Slim Helú 200 kilo weegt (zwaarder mag hij niet zijn, hoe zou hij anders kunnen instappen?), zal dan het gemiddelde gewicht van de 49 reizigers drastisch toenemen? Nauwelijks. Het berekenen van het gemiddelde gewicht blijft in dit geval een onderneming die niet indruist tegen het gezond verstand.

Ik denk niet dat Slim Helú – hij bestaat wel degelijk – 200 kilo weegt. Wat wél klopt: hij is behalve Mexicaan, ook de rijkste man ter wereld. Het vermogen van de telecom-tycoon wordt op 53 miljard euro geschat. In tegenstelling tot zijn (fictief) gewicht speelt zijn (echte) rijkdom hem bij het instappen geen parten.

Nemen we aan dat u en de 48 andere reizigers elk 50.000 euro bezitten. Heeft het zin om het gemiddelde vermogen van de passagiers te berekenen nadat Slim Helú is ingestapt? Nee, want het gezond verstand verwerpt de redenering dat het gemiddeld vermogen van elke passagier door het instappen van de tycoon plots iets meer dan 1 miljard euro bedraagt.

Samengevat: als de 49 passagiers samen 3430 kilo wegen, dan wegen u en de anderen elk gemiddeld 70 kilo. Als Slim Helú met zijn 200 kilo instapt, neemt het gemiddelde gewicht van elke reiziger met 2,5 kilo toe. U aanvaardt dus dat u in dit geval 72,5 kilo weegt, om het even of u veertig of negentig kilo weegt. Maar beweren dat u en de andere reizigers na het instappen van Slim Helú gemiddeld 1 miljard euro bezitten, is onzin.

In de taal kunnen we wel iets zinnigs over de waarde van het gemiddelde zeggen. Als extremen de verdeling domineren, wordt het concept van het gemiddelde nietszeggend. Dat is de logica van wat in de wiskunde de potentiewet wordt genoemd. In elk geval: gemiddelden kun je berekenen, maar je kunt er niet op rekenen. Daarom is het beter nooit een rivier over te steken die gemiddeld een meter diep is.

Strandbad Sachsenhausen

pietdemoor — Thu, 27 Oct 2011 21:56:58 +0000

Tijdens een bezoek aan Sachsenhausen (Oranienburg) constateerde ik dat de zwartwit gespikkelde vloeren in de afdeling pathologie (‘Sezierraum’ en ‘Leichenkeller’) van het concentratiekamp daar identiek zijn met de primaire mozaïekpatronen in de badkamer en de keuken van mijn flat in de Sundgauer Strasse. Beide dateren van midden jaren dertig. Andere parallellen: het opengewerkte gebouw dat toegang geeft tot het KZ Sachsenhausen roept dezelfde sfeer op als de entreepoort van Strandbad Wannsee (met aan de overkant de ‘Endlösungvilla’). Hetzelfde geldt voor de ingang van menig villa-achtig S-Bahn-station in Berlijn.

Mozes in Berlijn

pietdemoor — Wed, 26 Oct 2011 15:22:15 +0000

‘Ik breng een döner mee naar jullie begrafenis,’ schreeuwde de man naar het duo dat zich naar buiten repte. Hij was uit de achterste rijen naar voren gestormd en stond nu trillend naast het doek waarop de film liep. Het leek wel alsof hij uit het scherm gevallen was. Want het gebeurde allemaal in de kleine bioscoop waarin ik gisteren was beland.

De film was al begonnen en toonde een roeiende man die in een homerische woede uitbrak omdat zijn gezellin een verkeerde vraag had gesteld. Daardoor leek het alsof de man op het doek en de man naast het doek hun woede-uitbarstingen met elkaar afgesproken hadden.

Maar de explosie van de man naast het doek gold de laatkomers die beiden een döner kebap hadden meegebracht, wat je had kunnen ruiken met je ogen dicht als het niet al donker was geweest.

‘En dan wagen jullie het ook nog om met jullie zilverpapier te knisteren,’ schreeuwde de man naast het doek, waarvan iedereen de blik had afgewend. Daar stond hij, die woedende man, groot, wijdbeens, dik, kaal, met zijn rug naar het doek en met een stem die iedereen verpletterde, een Mozes zonder stenen tafelen.

(Bijna) zonder woorden

pietdemoor — Wed, 26 Oct 2011 14:35:27 +0000

Soms ga ik alleen maar weg om terug te keren.

De postume ontmoeting van Hilde Spiel

pietdemoor — Tue, 25 Oct 2011 12:41:02 +0000

Honderd jaar geleden overleed de Duitse schrijfster Hilde Spiel (1911-1990). Ze schreef de klaarste journalistieke taal. Als Joodse vluchtte ze voor de nazi’s uit Wenen naar Londen. Eind jaren zestig publiceerde ze haar fameuze memoires Return to Vienna. Ze zei dat ze zonder Engeland niet kon werken, zonder Wenen niet kon leven. Haar zoon, Felix de Mendelssohn, een psychoanalyticus, vroeg zijn moeder op haar sterfbed wie ze na haar dood het liefst wilde ontmoeten. Zonder te aarzelen noemde ze de naam van de schrijver Friedrich Torberg, met wie ze het grootste deel van haar leven in bittere vijandschap had geleefd.